Digital Forensics လုပ်ငန်းဆိုတာဘာလဲ Digital Evidence မှာဘယ်အချက်တွေနဲ့ ပြည့်စုံရမလဲ စစ်ဆေးသူတွေ ဘယ်လိုစစ်ဆေးကြလဲ



Digital Forensics ဆုိသည္မွာ Electronic Device Electronic Media ​ေတြက​ေန​ေပးပုို႔တဲ့အခ်က္​အလက္​​ေတြ နဲ႔ Electronic Device Electronic Media ​ေတြထဲမွာ သိမ္​းဆည္​းထားတဲ့ အခ်က္​အလက္​​ေတြကုိ ျပန္​လွန္​႐ွာ​ေဖြျခင္​း စစ္​​ေဆးျခင္​းျဖစ္​ပါတယ္​
Digital Evidence ဆုိတာက​ေတာ့ အထက္​ပါ Electronic Device Electronic Media ​ေတြကုိ စစ္​​ေဆးရာမွာ ရ႐ွိလာတဲ့ သက္​​ေသခံအခ်က္​အလက္​​ေတြဟာ အမ်ားယုံၾကည္​လက္​ခံႏုိင္​တဲ့အ​ေနအထား႐ွိျခင္​း- မွန္​ကန္​မႈ႐ွိျခင္​းတုိ႔နဲ႔ျပည္​့စုံၿပီး ရလာတဲ့ သက္​​ေသခံခ်က္က ​ဥပ​ေဒအရလဲ သက္​​ေသခံတင္​သြင္​းႏုိင္​ရပါမယ္​
ႏုိင္​ငံ​ေတြ မွာျပဌာန္​းထားတဲ့ ဥပ​ေဒအရ
အဖြဲ႔အစည္​း​ေတြအရ ကြဲျပားျခားနားမႈ႐ွိ​ေပမဲ့ Over All Process အရ တူညီတဲ့အခ်က္​​ေတြ လုပ္​​ေဆာင္​ရမဲ့အခ်က္​အလက္​​ေတြက​ေတာ့ တူညီပါတယ္​

ပထမဆုံးအပုိင္​းက​ေတာ့ ​First Responder Team က​ေနအပ္​ႏွံတဲ့ သက္​​ေသခံ Device နဲ႔ အခ်က္​အလက္​​ေတြကုိ လက္​ခံျခင္​းအပုိင္​း (အဖြဲ႔အစည္အလုိက္​ပုံစံ
​ေတြ ျဖည္​့စြက္​ရမဲ့ အခ်က္​အလက္​​ေတြ ကြဲျပားပါတယ္​)

လုပ္​ငန္​းခြဲ​ေဝျခင္​း
​​ေရာက္​႐ွိလာတ​ဲ့ အမႈအ​ေနအထား Device အ​ေနအထား အရ စစ္​​ေဆးမည္​့သူ​ေတြနဲ႔ ရ႐ွိလာတဲ့ သက္​​ေသခံခ်က္​ကုိ တရားဥပ​ေဒလမ္​း​ေၾကာင္​းအတုိင္​း
Digital Forensics Team အ​ေနအထားအရ ကုိယ္​ကြၽမ္​းက်င္​ရာ တာဝန္​ယူထားတဲ့ လုပ္​ငန္​းအရ လုပ္​ငန္​းခြဲ​ေဝျခင္​းျဖစ္​ပါတယ္​ တရား႐ုံးမွာ သက္​​ေသခံမဲ့ သူကုိလဲ ​ေရြးခ်ယ္​ပါတယ္​ စစ္​​ေဆးမဲ့သူနဲ႔ တရားရုံးမွာ သက္​​ေသခံ​ေျဖ႐ွင္​းမဲ့သူဟာ တစ္​ဦးတည္​းျဖစ္​ႏုိင္​သလုိ
ဥပ​ေဒနားလည္​တဲ့ အျခားသူတစ္​ဦးလဲျဖစ္​ႏုိင္​ပါတယ္​
မ်ား​ေသာအားျဖင္​့ တစ္​​ေယာက္​စီသတ္​သတ္​ျဖစ္​တာမ်ားပါသည္​. တရား႐ုံးမွာ​ေျဖ႐ွင္​းမဲ့သူကလဲ Digital Forensics နဲ႔ပတ္​သတ္​တဲ့ Process ​ေတြ Back Ground Knowledge ​ေတြ Certificate ​ေတြရထားတဲ့သူမ်ားပါတယ္​

စစ္​ဆင္​းျခင္​း အဆင္​့ ၁ 
Write Protect (သက္​​ေသခံပစၥည္​းအား အခ်က္​အလက္​ထံမံျဖည္​့စြက္​ျပင္​ဆင္​ထုတ္​ပယ္​လုိ႔မရ​ေအာင္​ျပဳလုပ္​ျခင္​း)First Responder Team က အ​ေၾကာင္​းတစ္​စုံ
တစ္​ရာ​ေၾကာင္​့ Write Protect လုပ္​မထားတဲ့ Device 
​ေတြ Media ​ေတြကုိ Write Protect ျပဳလုပ္​ပါတယ္​
​ေနာက္​တစ္​ဆင္​့က​ေတာ့စစ္​ေဆးဖုိ႔ေ​​​ရာက္​႐ွိလာတဲ့ Electronic Device ​ေတြကုိCopy ယူစစ္​​ေဆးျခင္းပါဝင္​ပါတယ္​. Forensics Copy (Second Copy) လုိ႔လဲ​ေခၚပါတယ္​. မူရင္​းသက္​ေသခံပစၥည္​းနဲ႔ စစ္​​ေဆးျခင္​းမျပဳလုပ္​ရပါဘူး. မူရင္​းသက္​​ေသခံပစၥည္နဲ႔ စစ္​​ေဆးရင္​ Digital Evidence ဖြင္​့ဆုိခ်က္​အရ မွန္​ကန္​မႈမ႐ွိႏုိင္​ပါ
မူရင္​း သက္​​ေသခံပစၥည္​းနဲ႔စစ္​​ေဆးရင္​စစ္​​ေဆး​ေနခ်ိန္​အတြင္​း မူရင္​း Device ပ်က္​စီးသြားႏုိင္​တဲ့ အ​ေျခအ​ေန​ေၾကာင္​့လဲပါပါတယ္​. Forensics Copy Formant က​ေတာ့ Copy ျပဳလုပ္​တဲ့ Technically အရ စစ္​​ေဆးမဲ့
Technology အရ ကြဲျပားႏုိင္​ပါတယ္​

​​ေနာက္​ထပ္​လုပ္​​ေဆာင္​ရမဲ့
အခ်က္​အလက္​က​ေတာ့ Hashing အပုိင္​းပါ မူရင္​း
သက္​​ေသခံ Device နဲ႔ အထဲမွာပါဝင္​တဲ့အခ်က္​အလက္​​ေတြနဲ႔ Forensics Copy ျပဳလုပ္​ထားတဲ့အထဲမွာပါဝင္​တဲ့ အခ်က္​အလက္​​ေတြဟာ တူညီ​ေၾကာင္​း ျဖည္​့စြက္​
ျပင္​ဆင္​ထုတ္​ပယ္​ထားျခင္​းမ႐ွိ​ေၾကာင္​း ျပႏုိင္​ဖုိ႔အတြက္​ပါ. မူရင္​း Device ရဲ႕ Hash Value တန္​ဖုိးဟာ Forensics Copy ရဲ႕ Hash Value တန္​ဖုိးနဲ႔တူညီရပါမည္​

( Forensics Copy လုပ္​ျခင္​း Hash တန္​ဖုိးရယူျခင္​းတုိ႔အတြက္​စစ္​​ေဆးသူအ​ေနနဲ႔ အခ်ိန္​မ်ားစြာ​ေပးရပါသည္​ ထုိအခ်က္​ကုိ ဥပ​ေဒ နည္​းဥပ​ေဒ ျပဌာန္​းသူမ်ား ဂ႐ုျပဳ​ေစခ်င္​ပါသည္​ လုံ​ေလာက္​​ေသာ အခ်ိန္​​ လုံ​ေလာက္​
​ေသာ စစ္​​ေဆးသူ​ေတြ႐ွိမွသာ မွန္​ကန္​တ​ဲ့ သက္​​ေသခံ
ခ်က္​​ေတြ ရ႐ွိလာမွာ ျဖစ္​ပါတယ္​)

စစ္​ေဆးတဲ့အမႈ စစ္​​ေဆးသူစစ္​​ေဆးတဲ့နည္​းလမ္​း​ေန႔ရက္​အခ်ိန္​ေတြက​ေတာ့့ ႐ုံးပုိင္​းဆုိင္​ရာအရျပဳလုပ္​ျခင္​းျုဖစ္​ပါတယ္​
​စစ္​​ေဆးျခင္​း အဆင္​့ ၂
အခုအခ်ိန္​မွာ Forensics Copy ရ႐ွိထားၿပီးျဖစ္​ပါသည္​ 
Forensic Copy က​ေန အမႈအ​ေနအထား သက္​ဆုိင္​ရာအခ်က္​အလက္​ေတြကုိဆြဲထုတ္​ၿပီး စစ္​​ေဆးျခင္​းအပုိင္​းျဖစ္​ပါတယ္​ ...သက္​​ေသခံရ႐ွိႏုိင္​ဖုိ႔အတြက္​
ဆက္​စပ္​တဲ့အရာမွန္​သမ်ွကုိ စစ္​​ေဆးသူက ​​ဆက္​စပ္​စဥ္​းစားပါတယ္​ ​ေပါင္းစပ္​ပါတယ္​ 
Detail က​ေတာ့အရင္​စာအုပ္​​ေတြမွာ​ေရးထားပါတယ္​.

စစ္​​ေဆးျခင္​းအပုိင္​း ၃
အ​ေပၚမွာ အမႈအ​ေနအထားအရ သက္​​ေသခံအခ်က္​အလက္​႐ွိဖုိ႔အတြက္​ ဆက္​စပ္​စဥ္​းစားထားတာ​ေတြ ​ေပါင္​းစပ္​ၿပီး စစ္​​ေဆးတဲ့အပုိင္​းျဖစ္​ပါတယ္​ .. အမႈအ​ေနအထား ထြက္​ဆုိခ်က္​ ျငင္​းခ်က္​​ေတြအရ ျပန္​လည္​စစ္​​ေဆးရတာလဲ႐ွိပါတယ္​. စစ္​​ေဆး​မႈၿပီးဆုံးသြားတဲ့အခါ
​ေတ​ြ႔႐ွိခ်က္​​ေတြကုိ မွတ္​တမ္​းတင္​ပါတယ္​

ဥပမာ ဘယ္​ Device ရဲ့ ဘယ္​​ေနရာက​ေန ​ေတြ႔႐ွိတယ္​​ေတြ႔႐ွိမႈကဘာဆုိတာ

စစ္​​ေဆးျခင္​းအပုိင္​း ၄ ​
စစ္​​ေဆး​ေတြ႔႐ွိခ်က္​ကုိ အမႈအ​ေနအထားအရ တရားဥပ​ေဒလမ္​း​ေၾကာင္​းအတုိင္​း တရား႐ုံးအတြက္​ ထြက္​ဆုိခ်က္​​ေပးဖုိ႔ ​ေရးသားတဲ့အပုိင္​းျဖစ္​ပါတယ္​ 
မ်ား​ေသာအားျဖင္​့ တရား႐ုံးမွာ ထြကိဆုိခ်က္​​ေပးမည္​့သူက​ေရးသားတာျဖစ္​ပါတယ္​ ... Expert Withnes အပုိင္​းလုိ႔လဲ
​ေခၚပါတယ္​

က်န္​တဲ့အပုိင္​း​ေတြက​ေတာ့ မူရင္​း Device Forensics Copy နဲ႔အတူတရား႐ုံးမွာ​ေလ်ွာက္​လဲျခင္​းအပုိင္​းျဖစ္​ပါတယ္

===========


digital forensics ဆိုသည်မှာ Electronic Device Electronic Media တွေကနေပေးပို့တဲ့အချက်အလက်တွေ နဲ့ Electronic Device Electronic Media တွေထဲမှာ သိမ်းဆည်းထားတဲ့ အချက်အလက်တွေကို ပြန်လှန်ရှာဖွေခြင်း စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်ပါတယ်

Digital Evidence ဆိုတာကတော့ အထက်ပါ Electronic Device Electronic Media တွေကို စစ်ဆေးရာမှာ ရရှိလာတဲ့ သက်သေခံအချက်အလက်တွေဟာ အများယုံကြည်လက်ခံနိုင်တဲ့အနေအထားရှိခြင်း- မှန်ကန်မှုရှိခြင်းတို့နဲ့ပြည့်စုံပြီး ရလာတဲ့ သက်သေခံချက်က ဥပဒေအရလဲ သက်သေခံတင်သွင်းနိုင်ရပါမယ်

နိုင်ငံတွေ မှာပြဌာန်းထားတဲ့ ဥပဒေအရ

အဖွဲ့အစည်းတွေအရ ကွဲပြားခြားနားမှုရှိပေမဲ့ Over All Process အရ တူညီတဲ့အချက်တွေ လုပ်ဆောင်ရမဲ့အချက်အလက်တွေကတော့ တူညီပါတယ်



ပထမဆုံးအပိုင်းကတော့ First Responder Team ကနေအပ်နှံတဲ့ သက်သေခံ Device နဲ့ အချက်အလက်တွေကို လက်ခံခြင်းအပိုင်း (အဖွဲ့အစည်အလိုက်ပုံစံ

တွေ ဖြည့်စွက်ရမဲ့ အချက်အလက်တွေ ကွဲပြားပါတယ်)



လုပ်ငန်းခွဲဝေခြင်း

ရောက်ရှိလာတဲ့ အမှုအနေအထား Device အနေအထား အရ စစ်ဆေးမည့်သူတွေနဲ့ ရရှိလာတဲ့ သက်သေခံချက်ကို တရားဥပဒေလမ်းကြောင်းအတိုင်း

Digital Forensics Team အနေအထားအရ ကိုယ်ကျွမ်းကျင်ရာ တာဝန်ယူထားတဲ့ လုပ်ငန်းအရ လုပ်ငန်းခွဲဝေခြင်းဖြစ်ပါတယ် တရားရုံးမှာ သက်သေခံမဲ့ သူကိုလဲ ရွေးချယ်ပါတယ် စစ်ဆေးမဲ့သူနဲ့ တရားရုံးမှာ သက်သေခံဖြေရှင်းမဲ့သူဟာ တစ်ဦးတည်းဖြစ်နိုင်သလို

ဥပဒေနားလည်တဲ့ အခြားသူတစ်ဦးလဲဖြစ်နိုင်ပါတယ်

များသောအားဖြင့် တစ်ယောက်စီသတ်သတ်ဖြစ်တာများပါသည်. တရားရုံးမှာဖြေရှင်းမဲ့သူကလဲ Digital Forensics နဲ့ပတ်သတ်တဲ့ Process တွေ Back Ground Knowledge တွေ Certificate တွေရထားတဲ့သူများပါတယ်



စစ်ဆင်းခြင်း အဆင့် ၁ 

Write Protect (သက်သေခံပစ္စည်းအား အချက်အလက်ထံမံဖြည့်စွက်ပြင်ဆင်ထုတ်ပယ်လို့မရအောင်ပြုလုပ်ခြင်း)First Responder Team က အကြောင်းတစ်စုံ

တစ်ရာကြောင့် Write Protect လုပ်မထားတဲ့ Device 

တွေ Media တွေကို Write Protect ပြုလုပ်ပါတယ်

နောက်တစ်ဆင့်ကတော့စစ်ဆေးဖို့ရောက်ရှိလာတဲ့ Electronic Device တွေကိုCopy ယူစစ်ဆေးခြင်းပါဝင်ပါတယ်. Forensics Copy (Second Copy) လို့လဲခေါ်ပါတယ်. မူရင်းသက်သေခံပစ္စည်းနဲ့ စစ်ဆေးခြင်းမပြုလုပ်ရပါဘူး. မူရင်းသက်သေခံပစ္စည်နဲ့ စစ်ဆေးရင် Digital Evidence ဖွင့်ဆိုချက်အရ မှန်ကန်မှုမရှိနိုင်ပါ

မူရင်း သက်သေခံပစ္စည်းနဲ့စစ်ဆေးရင်စစ်ဆေးနေချိန်အတွင်း မူရင်း Device ပျက်စီးသွားနိုင်တဲ့ အခြေအနေကြောင့်လဲပါပါတယ်. Forensics Copy Formant ကတော့ Copy ပြုလုပ်တဲ့ Technically အရ စစ်ဆေးမဲ့

Technology အရ ကွဲပြားနိုင်ပါတယ်



နောက်ထပ်လုပ်ဆောင်ရမဲ့

အချက်အလက်ကတော့ Hashing အပိုင်းပါ မူရင်း

သက်သေခံ Device နဲ့ အထဲမှာပါဝင်တဲ့အချက်အလက်တွေနဲ့ Forensics Copy ပြုလုပ်ထားတဲ့အထဲမှာပါဝင်တဲ့ အချက်အလက်တွေဟာ တူညီကြောင်း ဖြည့်စွက်

ပြင်ဆင်ထုတ်ပယ်ထားခြင်းမရှိကြောင်း ပြနိုင်ဖို့အတွက်ပါ. မူရင်း Device ရဲ့ Hash Value တန်ဖိုးဟာ Forensics Copy ရဲ့ Hash Value တန်ဖိုးနဲ့တူညီရပါမည်



( Forensics Copy လုပ်ခြင်း Hash တန်ဖိုးရယူခြင်းတို့အတွက်စစ်ဆေးသူအနေနဲ့ အချိန်များစွာပေးရပါသည် ထိုအချက်ကို ဥပဒေ နည်းဥပဒေ ပြဌာန်းသူများ ဂရုပြုစေချင်ပါသည် လုံလောက်သော အချိန် လုံလောက်

သော စစ်ဆေးသူတွေရှိမှသာ မှန်ကန်တဲ့ သက်သေခံ

ချက်တွေ ရရှိလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်)



စစ်ဆေးတဲ့အမှု စစ်ဆေးသူစစ်ဆေးတဲ့နည်းလမ်းနေ့ရက်အချိန်တွေကတော့ ရုံးပိုင်းဆိုင်ရာအရပြုလုပ်ခြင်းြုဖစ်ပါတယ်

စစ်ဆေးခြင်း အဆင့် ၂

အခုအချိန်မှာ Forensics Copy ရရှိထားပြီးဖြစ်ပါသည် 

Forensic Copy ကနေ အမှုအနေအထား သက်ဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေကိုဆွဲထုတ်ပြီး စစ်ဆေးခြင်းအပိုင်းဖြစ်ပါတယ် ...သက်သေခံရရှိနိုင်ဖို့အတွက်

ဆက်စပ်တဲ့အရာမှန်သမျှကို စစ်ဆေးသူက ဆက်စပ်စဉ်းစားပါတယ် ပေါင်းစပ်ပါတယ် 

Detail ကတော့အရင်စာအုပ်တွေမှာရေးထားပါတယ်.



စစ်ဆေးခြင်းအပိုင်း ၃

အပေါ်မှာ အမှုအနေအထားအရ သက်သေခံအချက်အလက်ရှိဖို့အတွက် ဆက်စပ်စဉ်းစားထားတာတွေ ပေါင်းစပ်ပြီး စစ်ဆေးတဲ့အပိုင်းဖြစ်ပါတယ် .. အမှုအနေအထား ထွက်ဆိုချက် ငြင်းချက်တွေအရ ပြန်လည်စစ်ဆေးရတာလဲရှိပါတယ်. စစ်ဆေးမှုပြီးဆုံးသွားတဲ့အခါ

တွေ့ရှိချက်တွေကို မှတ်တမ်းတင်ပါတယ်



ဥပမာ ဘယ် Device ရဲ့ ဘယ်နေရာကနေ တွေ့ရှိတယ်တွေ့ရှိမှုကဘာဆိုတာ



စစ်ဆေးခြင်းအပိုင်း ၄ 

စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်ကို အမှုအနေအထားအရ တရားဥပဒေလမ်းကြောင်းအတိုင်း တရားရုံးအတွက် ထွက်ဆိုချက်ပေးဖို့ ရေးသားတဲ့အပိုင်းဖြစ်ပါတယ် 

များသောအားဖြင့် တရားရုံးမှာ ထွကိဆိုချက်ပေးမည့်သူကရေးသားတာဖြစ်ပါတယ် ... Expert Withnes အပိုင်းလို့လဲ

ခေါ်ပါတယ်



ကျန်တဲ့အပိုင်းတွေကတော့ မူရင်း Device Forensics Copy နဲ့အတူတရားရုံးမှာလျှောက်လဲခြင်းအပိုင်းဖြစ်ပါတယ်

Comments

Popular posts from this blog

TikTok (tiktok.com) Imvestigation #OSINT